Beste lezers,
naar aanleiding van de talrijke berichten en bezorgdheden die recent op onze sociale mediakanalen zijn verschenen omtrent de opmars van de Aziatische hoornaar (Vespa velutina nigrithorax), acht ik het aangewezen om deze problematiek nader te duiden. Daarbij wordt herhaaldelijk de vraag gesteld in hoeverre het nog zinvol is om te starten met imkeren, dan wel om als imker actief te blijven.
Mijn eerste confrontatie met deze invasieve exoot dateert uit 2010 toen ik professioneel actief was in Lyon. Gezien mijn bijzondere interesse in de materie en de aanzienlijke impact op zowel bijenvolken als imkers in de regio, ben ik de soort onmiddellijk systematisch beginnen bestuderen. Zestien jaar later stel ik vast dat het uitzonderlijke aanpassingsvermogen van de Aziatische hoornaar mij nog steeds blijft verrassen. Elk seizoen levert nieuwe inzichten op, waarbij duidelijk wordt dat de soort haar gedrag voortdurend bijstuurt in functie van de Europese omgeving.
Opmerkelijk is het beperkte aantal wetenschappelijke studies dat in de oorspronkelijke verspreidingsgebieden, met name in delen van Azië, werd uitgevoerd. Hierdoor blijft de beschikbare literatuur fragmentarisch en ontoereikend. In Europa zijn wij bijgevolg in sterke mate aangewezen op eigen observaties en empirische ervaringen. Een belangrijke conclusie die hieruit voortvloeit, is dat de soort zich bijzonder snel aanpast waardoor eerdere inzichten regelmatig herzien moeten worden. Dit vertaalt zich onder meer in het feit dat educatief materiaal en opleidingen, zoals die van het Vlaams Bijeninstituut, frequent geactualiseerd dienen te worden.
In deze context dient benadrukt te worden dat absolute zekerheden schaars zijn. Kennis omtrent deze soort is per definitie voorlopig en onderhevig aan voortdurende bijsturing.
Wat de huidige situatie betreft, zijn er redenen tot bezorgdheid. Waar in Vlaanderen eind 2025 reeds een densiteit van ongeveer twee nesten per vierkante kilometer werd vastgesteld en de impact hiervan duidelijk merkbaar was, moet dit beschouwd worden als een relatief vroeg stadium van de invasie. In andere Europese regio’s worden immers dichtheden tot twintig nesten per vierkante kilometer of meer gerapporteerd. Dit impliceert dat een aanzienlijke toename in Vlaanderen niet ondenkbaar is. Bovendien blijkt de veronderstelde territoriale zelfregulatie binnen de soort minder evident dan aanvankelijk werd aangenomen.
De potentiële gevolgen voor de imkerij en de biodiversiteit zijn aanzienlijk en reeds gedeeltelijk gedocumenteerd. Daarnaast dient ook aandacht te worden besteed aan mogelijke implicaties voor de volksgezondheid aangezien de interactie tussen mens en Aziatische hoornaar vermoedelijk zal toenemen.
De huidige inzichten in het gedrag van de soort, zoals bijvoorbeeld de interacties tussen jonge koninginnen in het vroege seizoen, zijn grotendeels gebaseerd op veldobservaties. Het formuleren van definitieve conclusies en beheerstrategieën op basis van deze gegevens blijft dan mijn inziens ook problematisch. Eerdere stellige uitspraken blijken immers regelmatig te moeten worden herzien.
Dit verklaart mede waarom er tussen beleidsmakers op verschillende bestuursniveaus aanzienlijke verschillen bestaan in aanpak en visie, soms met zeer tegenstrijdige maatregelen tot gevolg. Hoewel deze beleidskeuzes doorgaans gebaseerd zijn op de best beschikbare informatie en met de beste intenties worden genomen, moet worden vastgesteld dat deze informatie niet altijd volledig, accuraat of actueel is.
Het is dan ook duidelijk dat er momenteel geen sprake is van stabilisatie van het probleem; integendeel, de situatie zal naar alle waarschijnlijkheid verder escaleren.
Tegenover deze bezorgdheden staat evenwel een meer hoopvolle reflectie. Ecologische systemen vertonen vaak mechanismen van natuurlijke regulatie waarbij dominante soorten uiteindelijk onder controle worden gehouden door andere factoren of predatoren. Hoewel er sporadisch aanwijzingen zijn van natuurlijke vijanden van de Aziatische hoornaar, lijkt dit proces zich op een te lange termijn te voltrekken om op korte termijn een oplossing te bieden. Menselijke tussenkomst en innovatie blijven derhalve noodzakelijk.
Tot op heden is er nog geen afdoende succesvolle strategie ontwikkeld om de impact van de Aziatische hoornaar structureel te beperken. Ondanks periodieke hoopvolle berichten over mogelijke oplossingen, blijft een doorbraak vooralsnog uit. Niettemin blijft het aannemelijk dat op termijn effectieve beheersmaatregelen zullen worden ontwikkeld.
In de tussentijd is samenwerking tussen alle maatschappelijke actoren essentieel. De imkerij alleen kan deze uitdaging niet het hoofd bieden. Het Vlaams Bijeninstituut neemt hierin zijn verantwoordelijkheid door in te zetten op opleiding en ondersteuning van zowel huidige als toekomstige imkers, met als doel het bijenhouden duurzaam mogelijk te houden.
Het is van belang dat het probleem onder ogen wordt gezien en dat er gezamenlijk wordt gewerkt aan een coherente visie en nieuwe beheerstrategie die ten goede komt aan bestuivers en biodiversiteit in het algemeen. Tegelijkertijd moet worden erkend dat onzekerheid inherent is aan deze problematiek en dat bestaande inzichten voortdurend kritisch geëvalueerd dienen te worden.
Met vriendelijke groeten
René De Backer
Voorzitter Vlaams Bijeninstituut
Het Vlaams Bijeninstituut (VBI) was de eerste imkerorganisatie in Vlaanderen die actief heeft ingezet op de bestrijding van de invasieve exoot Vespa velutina nigrithorax, beter bekend als de Aziatische hoornaar.
Als enige imkerorganisatie was het Vlaams Bijeninstituut bovendien betrokken bij de totstandkoming van de Vlaamse beheerregeling rond deze soort.
De jaarlijkse korte bevraging door het Vlaams Bijeninstituut naar het aantal overlevende bijenvolken na de winter wees al uit dat we rond de 25% volken verloren zijn doorheen de winterperiode. Daarbij viel een opvallend regionaal verschil op, nl. een hogere sterfte in Limburg dan voorgaande jaren…
BeeTV leert hoe je jouw tuin bijvriendelijker maakt zonder pesticiden met behulp van micro-organismen en ontdekt korfvlechten en natuurlijk bijenkorf imkeren, een oude traditie die aan belang wint. In de tuin van een gastvrije Limburger ontdekken we de perfecte plantjes voor onze geliefde zoemers.
