Wat is een bijenhotel?

Een bijenhotel is een door mensen gemaakte structuur bedoeld om solitaire bijen een veilige nestplek te bieden. In tegenstelling tot honingbijen leven solitaire bijen, zoals metselbijen, behangersbijen en maskerbijen, alleen. Ze vormen geen grote kolonies en produceren geen honing en ze zijn ontzettend belangrijk voor de bestuiving van wilde planten en voedselgewassen. Solitaire bijen leggen hun eitjes in smalle gangetjes die ze vullen met stuifmeel als voedsel voor de larven. Natuurlijk nestelen deze bijen zich in verlaten kevergangen, rietstengels of scheuren in hout en muren. Door de afname van dit soort nestplaatsen in onze steeds nettere tuinen en landschappen, hebben veel bijensoorten het moeilijk. Een bijenhotel imiteert deze natuurlijke omstandigheden en draagt zo bij aan de biodiversiteit. Het is niet alleen functioneel, maar ook educatief én esthetisch aantrekkelijk voor in de tuin.

Waarom zijn bijenhotels belangrijk?

Het belang van bijenhotels ligt vooral in de ondersteuning van de populaties van wilde bijen, die wereldwijd onder druk staan. Meer dan de helft van de 360 bijensoorten in België is bedreigd. Dat komt onder andere door verlies aan leefgebied, pesticidengebruik en klimaatverandering. Solitaire bijen zijn bijzonder effectieve bestuivers. Sommige soorten, zoals de rosse metselbij, kunnen tot drie keer efficiënter zijn dan honingbijen. Door bijenhotels op te hangen, help je deze soorten zich voort te planten en vergroot je hun overlevingskansen. Bijenhotels zijn bovendien een uitstekende manier om mensen bewust te maken van de waarde van wilde bijen. Ze worden vaak geplaatst bij scholen, kinderboerderijen en natuurcentra als onderdeel van natuureducatie.

Hoe ziet een goed bijenhotel eruit?

Een kwalitatief bijenhotel is gemaakt van duurzame, natuurlijke materialen en is ontworpen met oog voor de behoeften van solitaire bijen. Het hotel moet voorzien zijn van nestgangen met verschillende diameters (tussen 3 en 10 mm), zodat het aantrekkelijk is voor meerdere bijensoorten. Deze gangen kunnen worden gemaakt in hardhout, bamboestengels of riet. Het is cruciaal dat de binnenkant van de gangen glad is en geen splinters bevat, om schade aan de tere vleugels van de bijen te voorkomen. De gangetjes moeten minstens 10 tot 15 cm diep zijn en aan één kant afgesloten, zodat de bijen zich veilig voelen. Het dak van het hotel moet schuin aflopen zodat regenwater wordt afgevoerd. Een overstekend dak biedt extra bescherming tegen neerslag. Het geheel moet stevig in elkaar zitten en goed bestand zijn tegen wind en regen. Een bijenhotel moet vooral ook veilig zijn voor de nakomelingen die maandenlang binnenin verblijven.

Zelf een bijenhotel maken

Een bijenhotel maken is een leuke en leerzame activiteit die weinig kost, maar veel oplevert. Begin met een stevige buitenstructuur van hout, bijvoorbeeld een kastje of een houten frame. Gebruik uitsluitend onbehandeld hout, want chemisch bewerkt hout kan schadelijk zijn voor de bijen. Vul het frame met materialen zoals holle rietstengels, vlierhout met zachte mergkern, harde houtblokken waarin je gaten boort van 3 tot 8mm, leem, en zelfs bakstenen met openingen. Let er wel op dat er geen scherpe randen aanwezig zijn. Zorg ervoor dat alle nestmaterialen strak op hun plaats zitten en niet kunnen bewegen. Boor de gaten horizontaal en zorg dat ze verschillende diameters hebben van 3 tot 8mm. Zorg wel voor gladde gaten zonder splinters. Een raster van kippengaas kan helpen om vogels op afstand te houden. Hang het hotel vervolgens op een zonnige, droge plek. Zorg dat het hotel waterpas hangt en stevig bevestigd is. Je kunt ook meerdere kleine hotels maken in plaats van één groot exemplaar, om verspreid over je tuin meer nestplaatsen aan te bieden.

Waar plaats je een bijenhotel?

De locatie van het bijenhotel is van groot belang voor het succes ervan. Bijen houden van warmte en zon, dus kies een plek waar het hotel minstens enkele uren per dag zonlicht ontvangt. Richt het hotel idealiter op het zuiden of zuidoosten. Zorg dat het ten minste 50 cm boven de grond hangt, maar liever nog op een hoogte van 1 tot 1,5 meter. Plaats het uit de wind en beschut tegen neerslag, bijvoorbeeld onder een afdak of tegen een muur. In de directe omgeving moeten bloemen aanwezig zijn die nectar en stuifmeel leveren. Wilde bijen vliegen niet ver – vaak niet meer dan 100 tot 300 meter – dus een bloemrijke tuin of omgeving is essentieel. Daarnaast is een kleine waterbron handig, zoals een schaaltje met kiezels en regenwater. Vermijd plekken waar het hotel constant in de schaduw staat of waar veel vocht is, want dit kan leiden tot schimmelvorming en sterfte van de larven.

Onderhoud

Een bijenhotel vraagt weinig onderhoud, maar het is belangrijk om regelmatig te controleren op schimmel, houtrot en parasieten zoals sluipwespen. Laat de nestgangen altijd met rust tot het voorjaar, want de bijenlarven overwinteren erin en komen pas in het volgende seizoen uit. Verwijder kapotte of schimmelige stengels en vervang versleten materialen na twee tot drie jaar. Een goed onderhouden bijenhotel blijft aantrekkelijk voor bijen en zorgt voor een continue bijdrage aan biodiversiteit in je tuin. Schoonmaken met water en een zachte borstel is voldoende. Gebruik geen chemische middelen. Let ook op spinnenwebben rondom de ingangen; deze kunnen voor bijen een dodelijke val zijn. Een stabiele constructie die droog blijft, verlengt de levensduur van het hotel aanzienlijk.

Welke planten zijn geschikt voor bijen?

Een bijenvriendelijke tuin bevat bloemen die bloeien van het vroege voorjaar tot in de herfst. Op die manier is er het hele seizoen door voedsel beschikbaar. Vroege bloeiers zoals krokussen, sneeuwklokjes en longkruid helpen bijen uit hun winterslaap aan energie te komen. In de zomer zijn lavendel, kattenkruid, wilde marjolein, dropplant en zonnebloemen favoriet. Voor de herfst zijn hemelsleutel (Sedum), herfstasters en klimop erg geschikt. Gebruik bij voorkeur inheemse planten, omdat wilde bijen zich daar beter op hebben aangepast. Enkelbloemige planten zijn beter dan dubbelbloemige, omdat de bijen dan gemakkelijker bij nectar en stuifmeel kunnen komen. Vermijd het gebruik van pesticiden, want deze zijn vaak dodelijk voor bijen. Met de juiste beplanting en een goed bijenhotel creëer je een waar paradijs voor deze nuttige beestjes.

Materialen:

• Buitenstructuur van hout
• Frame van holle rietstengels, vlierhout met zachte mergkern, harde houtblokken met gaten van 3 tot 8mm.
• Leem waar je met een breipriem kleine gaatjes kunt prikken.
• Baksteen zonder scherpe randjes.
• Kippengaas als bescherming tegen vogels enz…